Author: marieke

  • Legodokter

    Werken als de Legodokter. Zowel letterlijk als figuurlijk, bedacht ik me net. Vandaag was Evelyne bij me aangesloten (ja, die van Boer Zoekt Vrouw: met Boer Wim woont ze ‘om de hoek’ in West Kilimanjaro, en Evelyne werkte hiervoor op de Spoedeisende Hulp van een Nederlands ziekenhuis). We hebben gewapend met een stapel Lego-bouwpakketten visite gelopen en de kamers afgestruind op zoek naar de wat oudere kinderen. David, de dakbeklimmende Deense ingenieur, had van de Deense Legofabriek een berg bouwdozen meegekregen. Omdat hij tijdens zijn verblijf ‘meer kapotte machines zag’ dan patienten had hij ze maar aan mij gegeven. Dat is natuurlijk prachtspeelgoed voor kinderen met milde motorische en cognitieve problemen, maar ook voor die arme zielen die lang opgenomen liggen met een dwarslaesie (traumatisch, werveltuberculose, myelitis transversa).
    Bed 1 LegoBed 3 LegoBed 4 Lego

    Ook in overdrachtelijke zin ben ik weer Legodokter geweest, samen met veel van mijn Oostafrikaanse collega’s. We zijn verder gaan bouwen aan onze Oostafrikaanse neurologie-opleiding, waarbij elk land een kleiner of groter steentje bijdraagt. Twee weken geleden hadden we onze tweede East African College of Neurology vergadering in Naivasha, Kenia. Drie uur ‘s nachts op pad, en 2 dagen later weer om 3 uur ‘s nachts thuis. Een paar uur rijden van Nairobi aan een bergmeer, op de plek waar ook de Soedanese vredesbesprekingen hebben plaatsgevonden. Maar wij zijn succesvoller…! Er waren 16 neurologen uit in totaal 11 landen, die de 5 landen van de East African Community vertegenwoordigden. In 2 dagen is er een concept curriculum vastgesteld, en hebben de kinderneurologen zich bij ons College aangesloten. Dat laatste is belangrijk omdat het ons als eenheid sterker maakt. Belangrijk in politieke en fundraising activiteiten om sterk te staan in de toekomst.
    Om niet te vergeten dat het werk gewoon doorgaat, werd ik er midden in de nacht opgebeld door een paniekerige patient vanuit Moshi. Voordat ik kon duidelijk maken dat ik ver weg zat, begon de verbinding te haperen. Al zoekend naar ontvangst was ik het grasveld opgelopen- en besefte opeens dat ik, in mijn Hemapyjama, omringd was door verbaasde zebra’s, waterbokken en wat giraffen die een discrete afstand behielden… O ja! Het is een wildlife lodge. Mooie herinnering voor later.

    Naivasha, na de vergadering. Als je goed kijkt zie je mijn nachtelijke buren in de verte.
    Naivasha, na de vergadering. Als je goed kijkt zie je mijn nachtelijke buren in de verte.
    Genomen vanuit de deuropening van de EEG-unit. Slaap lekker!
    Genomen vanuit de deuropening van de EEG-unit. Slaap lekker!
    De isolatie eh,...afdeling.
    De isolatie- eh,…afdeling.

    Lego is blijkbaar aanstekelijk: Op een interessante manier is men begonnen om het ziekenhuis uit te breiden. Bovenop de bouwvallige vleugel naast de EEG-kamer moet een deel van de Nieuwe Spoedeisende Hulp komen. Dit is welgeteld 3 meter van m’n EEG-kamer, waar, juist ja, de patient wordt geacht te kunnen doezelen en slapen. Er wordt geheid, geboord, gezaagd en getimmerd. Binnen verwacht ik elk moment een sloopkogel door de muur te zien zeilen. De meeste afdelingen om ons heen zijn verhuisd, maar omdat de EEG-unit een vreemde eend in de bijt is, is ze niet meegenomen in het bestemmingsplan… Oordoppen? Tenslotte, als we het toch over knutselen hebben, is er een begin gemaakt met maatregelen in geval van een Ebola-uitbraak. De half ingestorte barak waar ooit een artsensoos in gevestigd was, krijgt ‘n fris verfje en het gras is gemaaid. Verder nog niet veel nieuws aan het front: het enige beschermend materiaal is ook een soort speelgoed. Polshandschoentjes en hoesjes voor om de schoenen, verder is er nog niets. Laten we maar allemaal heel hard hopen dat het er niet op aan komt.

  • Olifantenkeutels en dampende damesurine

    Soms geloof ik mijn eigen oren niet. Zoals de tiener die al 2 jaar epilepsie had waarbij de behandeling tot dusver niet was aangeslagen. De behandeling bestond uit het inademen van smeulende gerookte olifantendrollen. Toen ik van de verbazing stond te bekomen bleek dat alle dokters en co’s die remedie wel kenden: Ja hoor, werd schoorvoetend toegegeven, het werkt blijkbaar ook tegen dit, en tegen dat… Als je een portie nodig had, moest je gewoon een Maasai op straat aanspreken, want die konden het bij hun stamgenoten uit Amboseli (een groot natuurpark op de Tanzaniaans-Keniaanse grens) afnemen. Net toen ik mijn gezichtsuitdrukking weer onder controle had, keek Priyanka, onze co-assistent uit Nairobi (er werken hier nogal wat Kenianen omdat Nairobi zo’n onveilige omgeving geworden is, en omdat de opleiding hier goedkoper is) me zijdelings meewarig aan. Leer haar de Tanzanianen kennen, sprak uit haar blik. Of ik dan niet de Maasai moeder had gezien die gisteren midden op zaal haar shuka (traditionele blauwe gewaad) opschortte en over haar slapende baby heen plaste. Want verse urine, dat hielp pas echt. Dat het kind intussen ook intraveneuze antibiotica had voor een longontsteking maakte blijkbaar niet genoeg indruk.
    Om in deze context in het kort te melden dat dit ziekenhuis nog steeds volledig onvoorbereid is voor calamiteiten als ebola mag niet verbazen. En dat ondanks een regering die haar ziekenhuizen al 2 keer heeft opgedragen om een noodplan op te stellen. Beschermend materiaal is er evenmin, maar het ‘is in bestelling’. Ik wijd daar nu verder geen woorden aan, maar het houdt ons allen wel bezig. Mijn standpunt is dat ik geen verdachte patienten wil zien in deze onbeschermde omstandigheden. En als dat mij mijn baan zou kosten, dan is dat maar zo. Ik trek een grens bij deze risico’s. Tuberculose, hepatitis, HIV/AIDS, malaria, dengue, rabies, lepra, scabies norvegica- allemaal risico’s maar veelal zaken die je zelf in de hand kunt hebben. Maar dit is anders.
    Om deze muizenissen af te sluiten met een luchtigere anekdote die het hygiene-niveau van het ziekenhuis illustreert: Maandag hadden we in de overdrachtsruimte een dolle muis. Hij rende door het lokaal en sprong over schoten, schoot verticaal tegen de muren en ramen op, viel ruggelings terug op de schouder van het afdelingshoofd… De deur werd open gezet, maar hij bleef zitten waar hij zat, met soms een verrassingsaanval het publiek in. Je moet de Tanzanianen nageven dat ze snel weer overgaan tot de orde van de dag. Ze zijn opgeleid in een ziekenhuis vol ongedierte en ‘the show must go on’. Dus de dames deden hun pumps omhoog maar bleven gewoon zitten.

    20140908_08575120140908_08363520140908_083943 AIOS Ronald moest en zou na de overdracht dus zijn praatje over sepsis geven, al waren na wat charges inmiddels alle toehoorders naar een kant van de kamer verkast. We stonden daar op een rij met de armen om het lichaam geslagen, klaar voor een sprong opzij mocht de muis het weer op zijn heupjes krijgen.
    Ondertussen bleef de AIOS doorpraten omdat de baas dat wilde. Maar dan wel met zijn laserpen gericht op de ogen van de muis, in de hoop dat hij verblind naar beneden zou vallen.
    Theoretisch kunnen allerlei zoogdieren hondsdolheid hebben zodat de melige term muisdolheid viel. Maar volgens William was dat onwaarschijnlijk. Al had hij in die 20 jaar wel andere aangedane zoogdieren meegemaakt. Zoals hondsdolle leeuwen in de Serengeti, die de banden van een passerende Landrover hadden gescheurd. Ach, daar is onze overdrachtsmuis niets bij.

  • Het dak van KCMC

    De afgelopen dagen hadden we David te gast, een Deense ingenieur die samen met collega’s van Duke University kapotte apparaten op KCMC fikste. Daar zijn er nogal veel van. Zo belandde Marco een paar weken geleden op de IC. Nee, niet liggend! Hij stond de software van de beademingsapparaten te vertalen. (De apparatuur had een simpel mechanisch probleem, maar de monitor- en softwaretekst was geheel in het Nederlands. Ietwat onhandig hier.) Op zoek naar reparatie-projecten heb ik ze gewezen op het kerkhof van haperende machines. Beland in deze krochten vonden ze ook het laddertje naar het dak van het ziekenhuis. Daar heb je het mooiste uitzicht van de wijde omtrek. Mijn collega William vertelde dat artsen daar vroeger hun afstudeerfoto’s lieten maken. Als je onderstaande foto’s ziet, weet je waarom! Toen David gisteren nog iets moest ophalen voordat hij verder reisde naar Ethiopie, ging Ida eventjes mee. Natuurlijk moest het dak rond zonsondergang ook een laatste keer verkend worden!

    Kilimanjaro vanaf dak KCMC
    KCRI en Kilimanjaro vanaf dak KCMC
    Meru vanaf dak KCMC
    Mt. Meru vanaf dak KCMC

    Ida en de mini Kili

    Ida pakt Kilimanjaro tussen duim en wijsvinger
    Ida en de mini-Kili
  • Zijne Excellentie De Klein Heyendaal-Ambassadeur

    Wij kregen vorige maand hoog bezoek…namelijk een gezellige delegatie van Klein Heyendaal, de basisschool van de kinderen in Nijmegen! Simon reisde met zijn familie in Tanzania rond, op zoek naar neushoorns en nog meer moois. Wat was het leuk om met lieve kaartjes overladen te worden (dankjewel Juf Maartje en haar klas, voor alle kaartjes aan oud-klasgenoot Doris!). En de Nijmeegse vlag, door Esther op de kop getikt tijdens de wandel-4-daagse, wappert binnenkort weer in onze tuin.

    Simon de Ambassadeur, Willem en Steven
    Simon de Ambassadeur, Willem en Steven
    Allemaal bij elkaar, voor de Kilimanjaro (verstopt achter de wolken)
    Allemaal bij elkaar, voor de Kilimanjaro (verstopt achter de wolken)
    Op het dak van de Landrover: Sil, Willem, Pauline, Ida en Steven
    Op het dak van de Landrover: Sil, Willem, Pauline, Ida en Steven
  • De beroepsfotograaf

    Mama Tunuka's debuut als fotograaf (haar man kwam niet opdagen). Aanvankelijk hield ze de lens naar zichzelf toe. Weer een stap richting de nieuwe verblijfsvergunning.
    Mama Tunuka’s debuut als fotograaf (haar man kwam niet opdagen). Aanvankelijk hield ze de lens naar zichzelf toe. Weer een stap richting de nieuwe verblijfsvergunning.
  • De straat van Kim

    Kim met collectedoosKims oom en tante vliegen morgen naar Tanzania. Met niet minder dan ‘n kuub knuffelbeesten voor onze kinderafdeling dankzij een inzamelactie op de basisschool. Kim heeft zelf ook meegedaan. Ze woont op een boerderij in de Kop van Noord-Holland en is met haar fietsje de hele weg afgegaan om bij elke boerderij te vertellen over haar goede doel, en munten in te zamelen in haar zelf versierde bakje.

    Anke luistert naar de slikactie bij een baby'tje met palatoschisis (gespleten gehemelte)
    Anke luistert naar de slikactie bij een baby’tje met palatoschisis (gespleten gehemelte)

    Er deed zich vrijwel meteen een goede bestemming voor. Kinderen met neurologische problemen hebben heel vaak slikstoornissen, die ze in levensgevaar kunnen brengen. Onze Nijmeegse logopedist op KCMC, Anke, is daarom van onschatbare waarde. In heel Noord-Tanzania zit nog maar 1 andere logopedist, maar de behoefte aan logopedisch advies (ook bij het andere medisch en verplegend personeel) is heel groot. Anke ziet vaak moeders die zo wanhopig zijn om hun, vaak al ondervoede, kinderen iets te eten te geven dat ze het kind dwingen tot grote happen of slokken. In een verzwakt kind gaat dat natuurlijk makkelijk fout. Zij leert ouders of verzorgers hoe je het verslikgevaar minimaal maakt. Dat is onder meer door kleine hapjes aan te bieden met een pauze tussendoor.

    Ze vertelde me deze week dat de plaatselijke supermarkt lepeltjes had die perfect waren voor dit doel. Als je Tanzaniaanse moeders adviseert om zo’n lepeltje te kopen, zullen ze ‘ja’ knikken en glimlachen- maar het zelden doen. Niet uit onwil. Vaak omdat ze het geld er niet voor hebben, of omdat ze eigenlijk nog nooit van hun leven in een supermarkt zijn geweest. We bedachten toen dat Anke een aantal lepeltjes zou kunnen kopen en we die zouden bewaren voor de allerarmste gezinnen.

    Isaya met lepeltje

    Anke is nu op pad gegaan om voor 37.500 Tanzaniaanse shillings (ongeveer het bedrag dat Kim verzameld heeft) lepeltjes in te kopen voor onze patienten.
    Kim en haar straatgenoten, en de basisschool van Ties en Mare: heel erg bedankt!

  • De ibis en de katapult

    Ida en Willem. De andere vogel was gevlogen.
    Ida en Willem. De andere vogel was gevlogen.

    Tanzaniaanse katapulten worden gemaakt van hout, leer en binnenband. Ze zijn zo krachtig dat je er een hele collectie wilde dieren mee kunt omleggen. Dat zal de reden zijn dat de verkoop van katapulten in Nederland aan banden gelegd is… Toen Willem vanmiddag de tuin onder vuur nam, schrok de ibis die op zoek was naar wat lekkers in de dampo (compostkuil) zo, dat hij er klapwiekend vandoor ging en… een mooie blauwe veer achterliet. En zo had Ida er een prachtige ouderwetse pen bij.

  • East African College of Neurologists

    Amper een jaar nadat we in Tanzania de beroepsvereniging voor neurologie en neurochirurgie hebben opgericht, kunnen we trots het vervolg melden. Op 23 juni hebben we de allereerste vergadering van neurologen uit alle landen van de East African Community gehad, hier in Moshi. Tanzanianen, Kenianen, Oegandezen maar ook de enige neurologen uit Rwanda en uit Burundi. Die laatste, Franstalige, collega knikkebolde zich door de meeting vanwege de taalbarriere (het ging gewoon te snel voor hem) en het feit dat het Tanzania’s buurland is, maar het hem diverse vluchten en 2 doorwaakte nachten kostte om Moshi te bereiken…
    In een marathonzitting van twee dagen hebben we een begin gemaakt met een regionale coalitie van opleider-neurologen, en een concept opgesteld voor een modulaire neurologie-opleiding binnen de East African Community zelf. Het is een concept en zal de nodige administratieve en financiele hobbels met zich meebrengen, maar alle neuzen staan dezelfde kant op, want evenmin als wijzelf hebben de landen om ons heen een landelijke neurologie-opleiding. Sterker nog, in de hele EAC is de enige opleiding het sandwichprogramma vanuit het Tanzaniaanse Dar-es-Salaam- en dat vindt voornamelijk plaats in India.
    Om Afrikaanse neurologen op te leiden hoef je niet precies dezelfde opleidingslocaties en -faciliteiten te hebben zoals wij die in de rijke landen gewend zijn. Als je de klassieke Westerse opleiding als norm hanteert blijft opleiden een kostbare aangelegenheid omdat een deel in een duur buitenland moet plaatsvinden. Dan kan Afrika niet duurzaam in haar eigen neurologen voorzien.
    Toen wij als regionale collega’s een lijst samenstelden van de faciliteiten zoals neurochirurgie, MRI, gerelateerde specialismen waarmee een neuroloog in opleiding vertrouwd moet zijn enzovoorts, waren we best tevreden over de eigen basisvoorzieningen. De grote klinieken in Nairobi en Dar-es-Salaam hebben in ieder geval voldoende technologische uitrusting om een klein aantal neurologen modulair te kunnen opleiden: dus verschillende onderdelen van de opleiding op verschillende plekken. Ons eigen KCMC kan weliswaar minder bijdragen qua faciliteiten (wanneer krijgen we nou eens die nieuwe CT-scanner die al 3 jaar wordt beloofd) maar wel in klinische vaardigheden, bedside teaching, EEG en niet te vergeten het neurologieleerboek ‘Neurology in Africa’. Maar ook een kleinere gespecialiseerde kliniek in Mbale, Oeganda, is bijvoorbeeld belangrijk: deze kliniek richt zich onder meer op neurochirurgische interventies in spina bifida en heeft een enorme turnover van patienten die een ETV krijgen, een hooggespecialiseerde endoscopische hersenoperatie die de conventionele ventriculoperitoneale drain kan vervangen.
    Op deze manier kleuren we de witte vlek van Neurologie in Oost-Afrika steeds verder in.
    Onze volgende sessie is in Naivasha, Kenia in september. Maar de oprichting van het East African College of Neurologists is een feit!
    IMG_2956IMG_2953IMG_2952

  • Lala (dutje)

    Met uitzondering van 2 internisten in Dar-es-Salaam met aandachtsgebied neurologie ben ik momenteel de enige neuroloog in een land van 48 miljoen inwoners. Mijn collega William is een paar maanden in Europa en onze neuroloog-in-opleiding Sarah is in Zambia. Dat idee moet je toch in de hoogste staat van paraatheid houden – of niet?
    IMG_2440

    Tijdens mijn opleiding deed ik in een nachtdienst vaak geen oog dicht door alleen al de gedachte dat het sein af kon gaan voor een spoedgeval.
    Vanmorgen heb ik in het ziekenhuis zowel de kinderafdeling als de volwassenafdeling afgeschuimd om de nieuwe neurologiepatienten te zien, iets dat in deze omstandigheden dus eerder kwantiteit dan kwaliteit van zorg oplevert. Nu maar hopen dat het neurologieonderwijs een beetje is blijven hangen en de internisten en kinderartsen in opleiding de rest zelf kunnen bedenken. De kunst van het loslaten. Wel ben ik nog even naar de KNO-afdeling gerend voor die aardige motore afasiepatient om zijn consultvraag aan de logopedist toe te lichten, want dat lukte hem zelf niet zo goed 🙂

    Toen ik ‘s middags EEG’s las in het schemerdonker – er was geen electriciteit en ik gebruikte de EEG-machine op de accu – en in de tussentijd het zoveelste formulier van het ministerie voor volksgezondheid zat in te vullen voor de neurologievereniging, vond ik mezelf een minuut of 10 later … met nekpijn, zware oogleden en als finishing touch ‘n beetje kwijl op mijn wang.
    In slaap gevallen! Als enig overgebleven neuroloog in dit reusachtige land. Alles went.
    Steven (1)Steven (3)Steven (4) (Large)Steven (4)

  • Bijna winter

    IMG_2766

    Voetjes warmen bij de open haard. Links Vicky (3), midden Doris (9), rechts Steven (4).